Delphi XE2

Hatfalardır merakla beklediğim Delphi XE2 geçen günlerde dünya genelinde yürütülen bir lansmanla piyasaya sürüldü. Açıkçası benim gibi Delphi programcıları için oldukça heyacan verici özellikler içerdiği söyleniyordu. Bundan yaklaşık 3 hafta önce deneme sürümünü indirip kurdum. Açıkçası pek umudum yoktu. Delphi gün geçtikçe kan kaybediyordu. Hatta 2011 yılında dünyada kullanım oranı %1' ler civarına kadar düşmüştü. Ama bu sürüm öylesine güzel ki Delphi yine eski günlerine yeniden dönecek! Beni en çok heyacanlandıran değişiklik, tamamen Cross-Platform mimaride yazılım geliştirebilme olanağı idi. Tabi şimdilik Mac ve iOS için desktek veriliyor ama ilerki sürümlerinde Android ve  Linux için destek verileceği şüphesiz. 64-bit Windows derleme yeteneği ise ayrı bir güzel... Açıkçası böyle bir IDE hayalimdi. Kylix projesi öldüğünden beri Windows dışındaki platformlar için Delphi kadar esnek bir derleyici aramışımdır. Freepascal ve Lazarus aynı ölçüde konforlu değil maalesef. Fakat Delphi XE2 bu boşluğu dolduracak kanaatindeyim.

Delphi XE2, Firemonkey diye adlandırılan bir mimari ile geliyor. Firemonkey ile oldukça hızlı çalışan uygulamalar geliştirmek mümkün. Basit bir uygulama yapıp denedim ve gerçekten normal uygulamalara göre çok daha hızlı çalışıyordu. Burada Firemonkey mimarisinin ekran kartının GPU'sunu kullandığı açıkça ortada. İyi bir seçim bence. Firemonkey'i tam anlamak için şöyle düşünmek gerek: Elinizde Adobe Flash yada Silverlight gibi doğrudan ekran kartını kullanabilen bir pencere olduğunu düşünün. Bu pencerede Delphi VCL mimarisinde bulunan bileşenleri kullanabiliyorsunuz.Üstelik hiçbir ek kod yazmaya gerek kalmadan! Hem hızlı hemde kolay...

Üstelik Delphi XE2, tamamen doğal kod oluşturuyor (native-code). Bu benim vazgeçemediğim bir özellik açıkçası. Java gibi bir sanal makine üzerinde çalışmıyor. Tamamen derlendiği işletim sistemine özgü doğal çalıştırılabilir kod oluşturuyor (binary code). Böylelikle herhangi bir yorumlayıcıya ihtiyaç duymadan çok hızlı bir şekilde çalışıyor. Unutmadan, Windows için Delphi XE2 ile derlenen uygulamalar doğrudan DirectX kullanıyor. Mac ve iOS için ise OpenGL kütüphanesi gerekli.

Delphi XE2 açıkçası beni çok etkiledi. Bu konuda söylenecek çok şey var. Önümüzdeki günlerde Delphi XE2' den çok daha sık bahsetmeye çalışacağım. Aşağıda Delphi XE2' yi indirip 30 gün deneyebileceğiniz link mevcut. İndirip denemenizi şiddetle tavsiye ediyorum...

Delphi XE2 ISO - 30 days Trial (2.3 GB)

Delphi ile Analog Clock

Delphi ile Generic Clock örneği işinizi görmüştür umarım. Generic Clock projesinde yapacağımız küçük bir değişiklikle yeni projeler üretebiliriz aslında. Bilgisayar kullanıcılarının en çok tercih ettiği masaüstü araçlarından biri olan "Analog Clock" bu yazmının konusunu oluşturuyor. Siz Delphi kullanıcıları için elimden geldiği kadar sadeleştirmeye çalıştım. Başlayalım...

1. TASARIM

Delphi ile Analog Clock Tasarımı

Form tasarımı aşamasında dikkat edilmesi gereken birkaç ufak tefek ayrıntı var. Önceki örneklerde açıkladığım gibi öncelikle ana formun BorderStyle özelliğini bsNone olarak ayarlamalıyız. Diğer önemli kısım ise Sağ Tuş Menüsü eklemek. Programda görselliği bozmamak için "Kapat" düğmesi kullanmadım. Bu yüzden farenin sağ tuşuna bastığımızda içerik menüsüne ihtiyaç duyacağız. Burada programdan çıkış işlemini "Kapat Menüsü" yardımıyla yapacağız. Tasarım aşamasını şöyle özetliyebiliriz:

• Ama formun Client boyutları saat resminin boyutları ile aynı olacak (ClientWidth = 130, ClientHeight = 130)
• BorderStyle özelliği bsNone olarak ayarlanacak
• Ana forma Timer ve PopupMenu bileşenleri eklenecek

Tasarım kısmı bu kadar. Yukarıdaki ekran alıntısında örnek bir görüntü mevcut. Gelelim algoritma kısmına...

2. ALGORITMA

Algoritma kısmında temel çizim işlemlerinden bahsetmeyeceğim. Bu konulara daha önceki örnekte değinmiştim. Fakat açıklanması gereken önemli bir kısım var:  Akrep, yelkovan ve saniye gibi saati oluşturan parçaların çizilmesi... Temel olarak bu parçalar belli bir eksen etrafında belirli açılarla dönerler. Bu açılar saatin kaç olduğuna göre değişmektedir. Örnegin Akrep çizimi için saatin 03:00:00 olduğu durumda 45 derecelik açı ile çizilmesi gerekmektedir. Bu hesaplamalar basit matematik işlemlerinden başkası değildir. Bu projede açı hesaplamalarını PaintElements prosedürü içine yerleştirdim. Aşağıdaki kod parçasını incelemekte fayda var sanırım.

procedure TForm1.PaintElements;
var
Hour, Minute, Second, MSec: Word;
State: GraphicsState;
Dx, Dy, Ox, Oy: Single;
AngleS, AngleM, AngleH: Single;
begin
{ Acilari su anki saate gore hesapla. }
DecodeTime(SysUtils.Now, Hour, Minute, Second, MSec);
AngleS := Second * 6;
AngleM := Minute * 6 + AngleS / 60;
AngleH := Hour * 30 + AngleM / 12;
{ Orta noktayi ekran genisligine gore bul. }
Dx := Self.Width / 2 - 1;
Dy := Self.Height / 2 - 1;
Ox := -6; // -13 div 2
Oy := -64; // -129 div 2
with FGraphics do
begin
{ Cizim alaninin durmunu sakla. }
State := Save();
{ Baslangic cizim noktasini formun ortasina konumlandir. }
TranslateTransform(Dx, Dy);
{ Saat parcasini ciz }
RotateTransform(AngleH);
DrawImage(FHour, Ox, Oy, 13, 129);
RotateTransform(-AngleH);
{ Dakika parcasini ciz }
RotateTransform(AngleM);
DrawImage(FMinute, Ox, Oy, 13, 129);
RotateTransform(-AngleM);
{ Saniye parcasini ciz }
RotateTransform(AngleS);
DrawImage(FSecond, Ox, Oy, 13, 129);
RotateTransform(-AngleS);
{ Nokta parcasini ciz }
DrawImage(FDot, Ox, Oy, 13, 129);
{ Cizim alaninin durumunu eski haline getir. }
Restore(State);
end;
end;

GDI+ ile belirli bir açıda resim çizme işlemi biraz karışıktır. Dikkat edilmesi gereken en önemli kısım çizim alanımızın başlangıç kooardinatlarının ayarlanması. Varsayılan olarak başlangış koordinatları (0, 0) sol üst köşe olarak seçilmiştir. Buradaki örnekte Dx, Dy değişkenleri formun orta noktasına işaret ediyor. GDI+ ile başlangış koordinatlarını değiştirmek için TranslateTransform fonksiyonunu kullanmamız gerekiyor. Başlangıç koordinatlarını (0, 0) noktasından (Dx, Dy) noktasına taşıyoruz. Açıklanması gereken önemli bir kısım ise resimlerin çizilirken başlangıç noktasına göre yeni koordinatlarının hesaplanması işlemi. Örneğimizde Ox ve Oy değişkenlerini bunun için kullanancağız. Akrep ve yelkovan resimlerimizin boyutları 13x129 piksel olduğundan bu resimlerin orta noktası tam sayı olarak (6,64) olacaktır. Fakat Transform işleminden dolayı resmin orta noktası (-6, -64) olacaktır. Açı hesaplamaları kaynak kod içinden anlaşılabilir durumda. Bu bölüme değinmeğe gerek yok sanırım. Eğer Transform ve Rotate işlemleri sırasında sorun yaşarsanız bana mail atabilirsiniz. Şimdilik bu proje hakkında söyleyeceklerim bu kadar. Analog Clock projesinin kaynak kodunu aşağıdaki linkten indirebilirsiniz.

analog-clock-source.rar [366 KB]

Delphi ile Generic Clock

Son günlerde Delphi ve GDI+ ile ilgili oldukça mail almaktayım. Aslında uzun zamandır yazmak istediğim bir yazı bu. Yazının konusu Delphi bilen yazılımcı arkadaşları yakından ilgilendiriyor. Başlıktan da anlaşılacağı üzere Delphi ile GDI+ kullanımı hakkında. Geçen sene bir arkadaşımız bana mail göndermişti. Hava Cıva! kodunun karışık olduğunu söylüyodu. Hava Cıva! gibi bir arayüzün daha basit bir şekilde nasıl yapılacağını merak etmiş. Bende üşenmedim ona çok basit bir saat programı yazmıştım. Delphi ile temel GDI+ tekniklerinin nasıl kullanılacağını göstermiştim. İşte konumuz bu işlemin nasıl yapılacağını anlatıyor. Eğer Delphi biliyorsanız çok basit bir şekilde Hava Cıva! gibi bir arayüz tasarlayabileceksiniz. Hemen başlayalım...

Projenin adı Generic Clock. Adından da anlaşılacağı üzere temel bir saat projesi. Uygulama geliştirme ortamı olarak Delphi 7 kullandım. Ayrıca GDI+ kütüphanesi de gerekli bizim için. Gerçi projenin kaynak kodunda GDI+ kütüphanesi mevcut ama yine de orjinal kütüphaneyi indirmek isteyenler için adresi verelim: Delphi için GDI+ Kütüphanesi

1. TASARIM
Doğal olarak ilk önce ekran tasarımını yapmamız gerekiyor. Bunun için projenin ana formunda bazı değişiklikler yapılmalı. Bunlardan en önemlisi ana formun BorderStyle özelliğinin bsNone olarak ayarlanması. Neden mi? Widget (yada Gadget) tarzı arayüze sahip uygulamalarda pencerelerin kenarlı olması pek işimize yaramaz. Hatta işimizi daha da zorlaştırır. Bu uygulamada olduğu gibi zemin için bir resim seçeceğiz ve formumuzun zeminini seçtiğimiz resim ile kaplayacağız. Başlıksız ve kenarlıksız bir pencereye resmi uydurmak çok daha kolay olacaktır. Formun başlık bölümü olmadığına göre doğal olarak Kapat düğmeside olamıyor. Bu sorunu gidermek için formumuza bir Kapat düğmesi eklememiz gerekiyor. Bu düğmeyi ekledikten sonra bir StaticText ve bir de Timer bileşenin ekliyoruz. Son olarak pek önemli olmayan detaylar var. Örneğin ben ana formun Position özelliğini poScreenCenter olarak ayarladım. Ekranın ortasından başlasın diye. Diğer bileşenlerin boyutları ve konumları sizin isteğinize bağlı aslında. Ama örneğe sadık kalırsanız karışıklık olmadan anlayabilirsiniz. Tasarım kısmında hepsi bu. Tasarım için örnek bir resim aşağıda görüntüleniyor.

Delphi ile Generic Clock Tasarımı

2. ALGORITMA
Bu bölümde GDI+ ile Delphi formlarının nasıl ilişkilendirileceğinden bahsedeceğim. İlk öğrenmemiz gereken kısım klasik GDI çizim tekniklerini formumuzda kullanamayacağımızdır. Eğer gölgeli, saydam ve şık bir arayüz istiyorsak GDI tarafından sağlanan araçlar işimizi görmez. En başta GDI' nin renk desteği zayıftır. Oysa GDI+ Alpha channel ile 32-bit renk desteği sağlar. Bu sayede saydam pencereler oluşturabiliriz.
Şimdi aklımızdan kesinlikle çıkarmamız gereken çok önemli bir kısma geldik: LayeredWindows! Katmanlı Pencereler olarak çevireceğiz bu terimi. Windows 2000 ile birlikte gelen bir pencere özelliğidir bu. Widget tarzı programların temelini oluşturur. Eğer formumuza katmalı pencere özelliği eklemezsek boşa uğraşmış oluruz. Peki nasıl yapacağız? O kısım oldukça kolay aslında. Formumuzun FormCreate olayına aşağıdaki kodu ekleyeceğiz.
SetWindowLong(Handle, GWL_EXSTYLE, GetWindowLong(Handle, GWL_EXSTYLE) or WS_EX_LAYERED);Bu kodu ekledikten sonra diğer önemli bir kısımdan bahsetmek gerek. Microsoft MSDN' de belirttiği üzere "eğer pencereniz katmanlı olarak ayarlandıysa WM_PAINT mesajı oluşturulmaz!" MSDN' de bu yazıyı okuduktan sonra ne yapacağımı şaşırmıştım açıkçası. Windows'ta WM_PAINT mesajı oluşmuyorsa Delphi' de OnPaint olayı da oluşmaz! Bu karmaşayı aşmak için yine Windows API' den faydalanmamız gerekecek. Çözüm için UpdateLayeredWindow fonksiyonunu kullanacağız. Bu fonksiyon oldukça karışıktır. Benden söylemesi. Detaylı açıklamayı MSDN' den mutlaka okuyunuz (MSDN: UpdateLayeredWindow). Ben bu fonksiyonun nasıl kullanılacağını kaynak kod içinde gösterdim. UpdateLayeredForm yordamına bakmanız yeterlidir.
procedure TForm1.UpdateLayeredForm;
var
SrcDC, DestDC: HDC;
BitmapHandle, PrevBitmap: HBITMAP;
BlendFunc: _BLENDFUNCTION;
Size: TSize;
P, S: TPoint;
begin
{ Desktop ile uyumlu bir DC olustur. (Yada 0 yerine GetDesktopWindow yazabiliriz) }
SrcDC := CreateCompatibleDC(0);
{ Olusturdugumuz DC ile uyumlu yeni bir DC daha olusturmaliyiz. Kopyalama icin. }
DestDC := CreateCompatibleDC(SrcDC);
{ Cizim yaptigimiz resmin Windows tarafidan anlasilan HBITMAP turunden degiskene ata. }
{ Bu kisim onemli. Cizim yaptigimiz resmi gercek dunyaya getiriyoruz. }
{ BitmapHandle degiskeni artik Windows tarafindan kullanilanilabilir duruma geldi. }
FBitmap.GetHBITMAP(0, BitmapHandle); { 0 = Background transparent, out BitmapHandle }
{ SrcDC de bitmap secilmeli }
PrevBitmap := SelectObject(SrcDC, BitmapHandle);
{ Boyutlar ve konum }
Size.cx := Width;
Size.cy := Height;
P := Point(Left, Top);
S := Point(0, 0);
with BlendFunc do
begin
BlendOp := AC_SRC_OVER;
BlendFlags := 0; { Sifir olmali }
SourceConstantAlpha := FOpacity; { Ana formun donukluk degeri. 0 = tam saydam, 255 = tam donuk. }
AlphaFormat := AC_SRC_ALPHA;
end;
{ Microsoft'un sihirli fonksiyonu! Oylesine onemli ki, aslinda butun kiyamet burada kopuyor. }
{ Detayli aciklamayi MSDN' den mutlaka okuyunuz. http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms633556(VS.85).aspx }
UpdateLayeredWindow(Handle, DestDC, @P, @Size, SrcDC, @S, 0, @BlendFunc, ULW_ALPHA);
{ SrcDC yi eski haline getir. }
SelectObject(SrcDC, PrevBitmap);
{ ve Bitmap'i yok et. Yoksa hafiza sizmasi olur. }
DeleteObject(BitmapHandle);
{ DC leri yok et. }
DeleteDC(DestDC);
DeleteDC(SrcDC);
end;Karmaşa hala devam ediyor... Madem windows bizim için WM_PAINT olayını oluşturmuyor o zaman bizim elle bu olayı tetiklememiz gerekiyor! Kendinizi resim yapıyor gibi düşünün. Önce zemini çizeceğiz sonra diğer bileşenleri vs. Böylelikle oluşan resmi formumuzda göstereceğiz. Mantık basit: Resmi çiz (RepaintForm) ve ekranda güncelle (UpdateLayeredForm).
Örneğin bu projede saati saniye saniye ekranda göstermemiz gerekiyor. Bu durumda her saniye form alanını güncellemeliyiz. Bunun için Timer bileşeninden faydalanacağız.
procedure TForm1.Timer1Timer(Sender: TObject);
begin
{ Her saniye form alanini yeniden cizmek zorundayiz. }
RepaintForm;
{ Ayrica cizdigimiz form alanini guncellemeliyiz. }
UpdateLayeredForm;
end;

Bu proje hakkında yazacaklarım şimdilik bu kadar. Widget tarzı programlarda can alıcı noktaları açıklamaya çalıştım. Projenin kaynak kodunu aşağıdaki linkten indirebilirsiniz.

generic-clock-source.rar [290 KB]